Kısaca
Mutfak ışığını üç katman olarak planlayın: gün ışığı, görev ışığı ve alçak, sıcak bir akşam ışığı. Her katmanın kendi anahtarı olsun. Görev ışığını ellerinizin önüne, üst dolabın ön kenarına yakın yerleştirin. Genel aydınlatmada az sayıda ve özenle yerleştirilmiş spot kullanın. Tek bir sıcak ışık rengi seçin ve tesisatı duvarlar kapanmadan planlayın.
Armatürle değil, katmanlarla düşünün
Çoğu mutfak bir sıra tavan spotu ve üst dolapların altındaki parlak bir şeritle aydınlatılır. Böyle bir odada her şeyi rahatça görürsünüz ama orada vakit geçirmek pek hoş olmaz. Işık tek bir şey değildir. Birkaç ayrı iş görür ve her işin kendi kaynağı gerekir.
Işığı üç katman olarak planlayın. Gün ışığı odaya karakterini verir. Görev ışığı güvenle çalışmanızı ve ne yaptığınızı görmenizi sağlar. Akşam ışığı ise çalışılan bir odayı oturmak istediğiniz bir yere dönüştürür. Her katmanın kendi kuralları vardır ve her biri ayrı ayrı yakılabilmelidir.
Gün ışığı nereden geliyor?
Tek bir armatür seçmeden önce doğal ışığı inceleyin. Pencereler hangi yöne bakıyor? Sabah ve akşam güneş nereye düşüyor? Kuzeye bakan bir mutfağın ışığı dengeli ve serindir. Böyle bir mutfak sıcak tonlu yüzeylerden ve sıcak yapay ışıktan kazançlı çıkar. Güneye bakan bir mutfakta öğle ışığı sert olabilir. Onu yumuşatmak için bir stor perde ya da oluklu cam gerekebilir.
Gün ışığı yüzeylerden yansır. Açık renk duvarlar, açık renk bir tezgâh ve parlak bir tezgâh arası ışığı odanın içlerine taşır. Koyu renk bir mutfak çok güzel olabilir ama yapay ışığa daha çok ihtiyaç duyar ve buna göre planlanmalıdır. Pencerenin önünü boş bırakın. Önünü kapatan boy dolapları odayı gereğinden karanlık yapar.
Mümkünse bir çalışma alanını pencerenin yanına yerleştirin. Gün ışığında sebze yıkamak ya da hamur yoğurmak iyi bir mutfağın sessiz keyiflerinden biridir.
Görev ışığı nereye konmalı?
Görev ışığı tezgâha düşer. Doğrama yaptığınız, bir şeyler döktüğünüz ve tarif okuduğunuz yer orasıdır. En sık yapılan hata, yemek yapan kişinin arkasında kalan tavan ışığına güvenmektir. Bu durumda kişinin kendi gövdesi çalıştığı yerin üstüne gölge düşürür. Çözüm, ellerinizin üstünden ve önünden gelen ışıktır.
Dolap altı aydınlatma bu işi iyi yapar. Şeridi üst dolabın ön kenarına yakın yerleştirin. Böylece ışık tezgâh arasına değil, tezgâha düşer. Tezgâh arasına düşen ışık yansıyıp gözünüze gelir. Işığı dağıtan bir şerit, parlak yüzeylerde beliren nokta nokta parlamalar olmadan eşit bir ışık verir. Ocak ve eviye için de aynısını planlayın. Görmeye en çok ihtiyaç duyduğunuz yerler buralardır.
Derin çekmecelerin ve kiler dolaplarının içinde, açılınca yanan küçük bir ışık hem işe yarar hem de keyif verir. Elinizde neler olduğunu da gösterir.
Yansımalara dikkat edin. Parlak lake, cam tezgâh arası ve cilalı bir tezgâh, armatürün parlak görüntüsünü doğrudan yemek yapan kişinin gözüne yansıtabilir. Bunu denemek için numuneyi duracağı yere koyun, çalışacağınız noktada durun ve armatüre oradan bakın. Armatürün yerini biraz değiştirmek çoğu zaman parlamayı tamamen giderir.
Mutfakta kaç tavan spotu olmalı?
Genel aydınlatma bütün odayı doldurur ve içinde rahat etmenizi sağlar. Gömme spotlar yaygındır. Az sayıda olurlarsa, özenle yerleştirilirlerse ve çalışma alanlarının tam üstüne değil biraz önüne konurlarsa iyi sonuç verirler. Fazla spot yerde parlak ışık lekeleri oluşturur ve tavanı kevgire çevirir.
Adanın üstündeki sarkıtlar odaya ağırlık katar ve gözün takıldığı bir odak oluşturur. Sarkıtları samimi bir his verecek kadar alçağa, kimsenin eğilmek zorunda kalmayacağı kadar yükseğe asın. Işığın tezgâhta oturanların gözünü almadığından da emin olun. Üst dolapların üstüne, ışığı gizleyen bir pervaz ya da raf yerleştirebilirsiniz. Bu ışık tavana yayılır ve alçak bir odayı daha yüksek gösterir.
Mutfak akşam nasıl sıcak hissettirir?
Gece olunca çalışma ışıkları kapanmalı, yerine başka ışıklar yanmalıdır. Mutfağı sohbet edilen bir odaya çeviren katman budur. Bu katmanda camlı bir dolabın içinden gelen ışıltı, havada duruyormuş gibi görünen bir adanın ya da bazanın altındaki ince ışık çizgisi yer alabilir. İçinde tek bir nesne duran aydınlatılmış bir niş ya da ışık ayarlı bir sarkıt da bu katmana girer.
Bu ışıklar küçük, alçak ve sıcaktır. Odayı eşit biçimde aydınlatmazlar. Ona derinlik verir ve gözü dinlendirirler. Oluklu cam burada özellikle iyi sonuç verir, çünkü ışığı yakalar ve arkasındakini yumuşatır. Açık planlı bir evde yemek bittikten sonra mutfağın oturma alanıyla yarışmayı bırakmasını sağlayan da bu katmandır.
Işığın rengi ve kalitesi
Aynı parlaklıkta olsalar bile her ışık aynı değildir. Renksel geriverim değeri yüksek ışık kaynakları seçin. Bu değer, bir kaynağın renkleri ne kadar doğru gösterdiğini anlatır ve ambalajda çoğu zaman CRI olarak yazar. Kötü ışıkta yiyecekler, ahşap ve tezgâhlar olduğundan farklı görünür. Armatürü teknik föydeki tarifiyle değil, numunelerinizin yanında yanarken görmek isteyin.
Odanın büyük bölümü için sıcak bir ışık rengi seçin ve bunu her yerde aynı tutun. Sıcak bir sarkıtın yanında soğuk beyaz bir şerit olursa iki kaynak birbiriyle çatışır ve tezgâh her birinin altında farklı görünür. Sıcak ışık tene, ahşaba ve uzun bir günün sonuna daha iyi gelir.
Anahtarlar, ışık ayarı ve tesisat
Her katmanı ayrı bir anahtara bağlayın, gereken yerlere ışık ayarı (dimmer) ekleyin. Işık ayarı ile lambaların birlikte çalışacak biçimde üretildiğinden emin olun, çünkü uyumsuz eşleşme titremeye ve vızıltıya yol açar. İyi planlanmış anahtarlarla sabahtan yemek hazırlığına, akşam yemeğinden geceye tek dokunuşla geçersiniz.
Tesisatı duvarlar kapanmadan planlayın. Aydınlatmalı bir dolaba giden besleme hattını, kolay ulaşılan bir yere konan LED sürücüsünü ve adanın üstündeki sarkıta giden kabloyu düşünün. Bunlar oda açıkken basit, iş bittikten sonra ise masraflıdır. Işıkları planda dolapların yanına çizin. Böylece her armatürün yeri belli olur.
